Rynek w Wągrowcu miał być miejską wizytówką. Dziś coraz częściej staje się tłem dla pytania, jak długo jeszcze można udawać, że problem sam się rozwiąże.
Kamienica przy Rynku 13 – dawniej „Zimer’s Hotel”, w dwudziestoleciu międzywojennym „Metropol” – budynek od lat niszczeje, a im dłużej trwa administracyjny impas, tym bardziej realny staje się scenariusz, którego nikt nie chce wypowiedzieć wprost: zawalenie.
Na papierze wszystko wygląda poważnie – są pisma, procedury, uzgodnienia, stanowiska. W praktyce jednak urzędowy język nie oddaje skali zagrożenia. Między wierszami widać jedno: stan obiektu wymaga działań, a nie kolejnych rund korespondencji.
Warto przypomnieć, że w okresie powojennym budynek pozostawał w gestii państwowej i był użytkowany zgodnie z funkcją nadaną przez administrację publiczną. W tym czasie obiekt nie został objęty ochroną konserwatorską w formie wpisu do rejestru zabytków. Po 1990 roku, w wyniku przemian ustrojowych, nieruchomość przeszła na własność prywatną. W kolejnych dekadach następowały zmiany właścicielskie, rozproszenie własności oraz brak jednoznacznego zarządu, co utrudniało podejmowanie decyzji inwestycyjnych. Do tego doszły czynniki losowe – m.in. pożar w 2016 roku.
Dzisiejszy stan techniczny budynku jest efektem wieloletniego procesu – obejmującego okres państwowy, transformację ustrojową, zdarzenia losowe i wieloletnie nieużytkowanie. Teraz to ma być zabytek! W tym kontekście pojawia się pytanie, czy decyzja o zastosowaniu ochrony konserwatorskiej powinna zostać podjęta bez uwzględnienia złego stanu technicznego elementów konstrukcyjnych budynku, niespełniania przez obiekt aktualnych wymagań w zakresie bezpieczeństwa konstrukcyjnego.
Wągrowczanie mają w pamięci dowód na to, że grawitacja potrafi wejść w rolę „ostatecznego decydenta”. 14 września 2025 roku runęła ściana jednej z kamienic przy skrzyżowaniu ul. Bydgoskiej i Rynku, bezpośrednio przylegającej do budynku dawnego „Metropolu”.
Sytuacja jest złożona i wymaga działań na wielu płaszczyznach. Od konserwatora zabytków, który próbuje wpisać „ruinę” do rejestru, po samorząd, a konkretniej Radę Miejską w Wągrowcu, która – godząc się na wywołanie planu dla terenu, na którym znajduje się nieruchomość – zablokowała praktycznie możliwość prowadzenia jakichkolwiek prac budowlanych.
Tak rodzi się pat, który na pierwszy rzut oka wygląda jak „naturalna” konsekwencja przepisów. Nadzór budowlany pilnuje bezpieczeństwa i stanu technicznego. Konserwator patrzy na wartość historyczną i ochronę zabytków. Samorząd układa przestrzeń przez miejscowe plany, a właściciel chce prowadzić prace budowlane. Każdy element ma sens – dopóki nie zaczyna działać jak ręczny hamulec zaciągnięty na stałe. Z boku wygląda to tak: instytucje mają swoje racje, a budynek w tym czasie po prostu się rozpada.
W tle pojawia się nawet scenariusz rozbiórki, wynikający z ekspertyz i wniosków technicznych. Równolegle toczy się procedura związana z wpisem do rejestru zabytków. Jedna decyzja zaczyna przeczyć drugiej. To zabytek czy ruina?
Starosta, burmistrz, radni, nadzór budowlany czy konserwator zabytków nie mogą udawać, że to wyłącznie prywatny kłopot właściciela. Ruina w centrum wpływa na bezpieczeństwo, estetykę, wizerunek i wartość całego otoczenia. Z drugiej strony właściciel nie powinien być zakładnikiem procedur, w których łatwo wszcząć postępowanie, a trudniej doprowadzić je do decyzji w rozsądnym terminie.
Dziś wydaje się, że wszyscy mają rację. Nadzór chce zabezpieczeń i dokumentów. Konserwator chce ochrony dziedzictwa. Samorząd chce planować. Tylko że budynek nie czeka. Deszcz nie robi przerw na uzgodnienia. A ściany nie pytają o opinie. W tej historii najgorsze jest to, że ostatecznie może „zadecydować grawitacja" – i wtedy żaden urząd nie będzie musiał wydawać stanowiska i żadnej decyzji.
Tak to wygląda dzisiaj 👇 Czy budynek w takim stanie powinien być zabytkiem?
